Tào lao ngày cá tháng tư 

Ngày cá tháng tư 1973, diễn viên hài Spike Milligan nhập vai một học giả tên “tiến sĩ Clothier” và xuất hiện trên BBC Radio.
Chuyện kể sau Ngày cá tháng tư
Xí gạt thiên hạ Ngày cá tháng tư đã trở thành hiện tượng độc đáo trong làng báo thế giới. Thôi thì đủ thứ chuyện tếu táo trên đời, từ vụ Bill Gates bị ám sát, vụ LHQ cấm chỉ sử dụng Internet đến cả chuyện Bộ trưởng tài chính Canada Paul Martin từ chức để về nuôi vịt (khiến đồng đôla tụt giá ở mức thấp nhất trong suốt một tháng trước khi văn phòng Martin phản ứng trước tin đồn thất thiệt)! Có những vụ người ta nghe qua đã cười khà khà và biết tỏng đã xạo mười mươi nhưng cũng có những bài báo “Cá tháng tư” đã làm nhốn nháo quần chúng khiến “an ninh trật tự” một phen rối loạn… 
Từ truyền hình phát ra mùi đến spaghetti mọc từng chùm ở cây!
Dường như không có tài liệu chuẩn để giải thích chính xác nguồn gốc ngày Cá tháng tư. Vài người tin rằng Ngày cá tháng tư bắt nguồn từ Pháp, nơi đầu tiên áp dụng lịch cải cách Gregoria, khi vua Charles IX chọn năm 1564 là năm sẽ bắt đầu bằng ngày 1.1. Một số người không thích hoặc không nghe đến luật mới vẫn gửi quà-thiệp mừng tân niên cùng những câu chúc vui vẻ vào ngày 1.4. Chẳng biết đích xác thế nào về cách giải thích trên nhưng từ “cá tháng tư” đích thị là gốc Pháp. Tại Pháp, người bị chơi xỏ hoặc bị ngạo được gọi là poisson d’avril. Mà ngay cả từ này cũng được giảng đủ kiểu; có người cho rằng sở dĩ gọi “cá tháng tư” vì vào tháng tư, cá còn bé nên dễ bắt, có nghĩa rằng kẻ bị gạt là đối tượng (bị đánh giá) “trẻ người non dạ”. Cũng có người cho rằng “cá” ở đây ám chỉ miếng giấy vẽ hình (thường là con cá) mà kẻ trêu lén dán vào lưng đối tượng bị chọc để làm trò cười… Trong khi căn nguyên Ngày cá tháng tư còn tung tăng lội ở đâu đó chưa được giới làm sử vớt lên làm “cá khô” để lưu vào sử sách một cách chính thức, chuyện xí gạt thiên hạ vào Ngày cá tháng tư đã trở thành nét văn hóa bình dân độc đáo, đặc biệt được thể hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Đài BBC là một trong những tay tổ trong nghề tung “cá tháng tư”. Ngày 1.4.1957, chương trình Panorama của BBC tường thuật rằng tại Thụy Sĩ, người ta đang thu hoạch spaghetti (mì ống) từ… cây! Hàng ngàn người Luân Đôn nghe phát ngôn viên BBC Richard Dimbleby nói rõ ràng rằng dân Thụy Sĩ đã tìm được cách trồng cây lấy spaghetti. Trời đất quỷ thần, spaghetti mà được trồng và thu hoạch từ trái cây sao? – hàng ngàn cú điện gọi đến BBC cùng hỏi và thậm chí nó người còn thắc mắc làm thế nào để họ có thể trồng “cây spaghetti”. Với câu hỏi này, BBC trả lời rằng “bạn cứ đặt vài cành con spaghetti trong một cái lon thiếc, loại hộp nước sốt cà chua chẳng hạn, và… hy vọng cho những gì tốt nhất”. Spaghetti không phổ biến lắm tại Anh vào thập niên 1950, do đó nhiều người không biết rõ nguồn gốc của thứ “bún Ý”. Thậm chí (Sir) lan Jacob – tổng giám đốc BBC sau này cũng thừa nhận mình cũng phải tham khảo sách để biết spaghetti được chế ra như thế nào sau khi xem chương trình nói trên! Ý tưởng cho vụ cá tháng tư đến từ nhà quay phim Charles de Jaeger. Ông kể hồi còn đi học, có một giáo viên tiểu học cứ mắng mình “ngu đến mức tin rằng spaghetti mọc từng chùm ở cây”! 
Ngày cá tháng tư 1965, truyền hình BBC chiếu một cuộc phỏng vấn một giáo sư, cho biết mình vừa sáng chế được thiết bị “smell-o-vision” (mùi của hình), giúp bà con khán giả ngửi được mùi từ hình ảnh cụ thể khi xem truyền hình! Vị giáo sư còn biểu diễn màn quay trực tiếp thiết bị giúp tivi phóng ra mùi hành và cà phê. Tất nhiên chẳng có thiết bị nào như vậy nhưng tức cười là vài khán giả đã gọi lên nhà đài xác nhận họ đã… ngửi được mùi khi xem chương trình trên tại nhà(!). Năm 1975, BBC Radio 3 và nhà tự nhiên học David Attenborough chế ra một vụ cá tháng tư náo nhiệt không kém. Attenborough (vốn là nhà tự nhiên học lừng danh và uy tín) cho biết ông phát hiện được một loài chuột cây có đôi mắt sáng như cú gọi là Musendrophilus. Loài chuột trên được tìm thấy tại quần đảo Sheba ở Thái Bình Dương. Thính giả thậm chí được nghe âm thanh thiên nhiên của quần đảo. Attenborough tán thêm rằng cư dân địa phương dùng chăn màng của chuột làm lưỡi gà cho nhạc cụ! Như nhiều vụ cá tháng tư, người dân cũng gọi điện tới tấp lên đài để nhặng xị đủ thứ thắc mắc… Ngày cá tháng tư 1973, diễn viên hài Spike Milligan nhập vai một học giả tên “tiến sĩ Clothier” và xuất hiện trên BBC Radio. Trả lời phỏng vấn bổn đài, “tiến sĩ Clothier” cho biết ông cùng bác sĩ Emily Lang thuộc Trường y-bệnh học môi trường Luân Đôn phát hiện được loài bệnh kỳ lạ gọi là Dutch Elm (cây đu Hà Lan) chuyên tấn công người tóc nâu đỏ, khiến mái tóc họ ngã vàng và từ từ rụng sạch! “tiến sĩ Clothier” khuyên chị em đừng dại vào rừng đặc biệt nơi nào có cây đu. Cuộc phỏng vấn lập tức gây nhốn nháo cho đến khi mọi người vỡ lẽ BBC lại “phá” bà con!
Ngày cá tháng tư 1996, dây chuyền thức ăn nhanh lừng danh Taco Bell mua nguyên trang quảng cáo New York Times để cáo thị rằng họ sẽ mua cái Chuông Tự Do (Liberty Bell) – một trong những di tích lịch sử nổi tiếng nhất Mỹ. Đoạn quảng cáo viết, “Nhằm giúp quốc gia trả nợ, Taco Bell hoan hỉ thông báo rằng chúng tôi đã đồng ý mua Liberty Bell… và từ nay nó sẽ được gọi là Taco Liberty Bell”. Dân Mỹ bị mắc lỡm trò nghịch cá tháng tư đã gọi điện rần rần đến ban quản lý Công viên lịch sử quốc gia Philadelphia (nơi đặt Chuông Tự Do). Tuy nhiên, nhiều người khác cũng nhận ra trò nghịch. Nhà trắng thậm chí hưởng ứng khi phát ngôn viên Mike McCurry đề nghị Chính phủ nên bán quách tượng tưởng niệm Lincoln cho hãng xe Ford và đặt tên lại là “Đài tưởng niệm Lincoln-Mercury”. Dù thế nào, trò nghịch Taco Bell cũng giúp công ty tăng doanh số trong tuần sau ngày cá tháng tư lên nửa triệu đôla so với tuần trước đó! Năm 2005, hãng xe BMW cũng mua nguyên trang quảng cáo nhiều tờ báo lớn tại Anh (The Times, Guardian, Independent và Daily Mail) và bố cáo rằng từ năm 2007, Liên minh châu  u (EU) sẽ cấm xe hơi tay lái phải và do đó hãng vừa sản xuất loại xe hơi đời mới không có vôlăng. Ấy vậy mà cũng có khối người bị sập bẫy!
Tâm lý công chúng thường dễ hoang mang khi nghe luật mới ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống họ. Do đó, nhiều trường hợp cá tháng tư có khuynh hướng chọc cho dân phát hoảng. Trong ấn bản tháng 1.1994, chuyên san máy tính PC Computing đăng bài viết của John Dvorak, nói rằng Quốc hội Mỹ đang nghiên cứu dự luật nghiêm cấm dân xỉn sử dụng Internet hoặc dùng mạng trong công ty để chát chít về chuyện chăn gối hoặc tình dục bậy bạ. Dự luật mang số 040194 (tức ngày 1.4.1994) cho phép FBI nghe trộm điện thoại bất cứ đối tượng tình nghi nào thuộc bà con Lưu Tinh. Thiên hạ lại một phen nháo nhào điện lên Quốc hội, đến mức văn phòng thượng nghị sĩ Edward Kennedy phải ra thông tri khẩn cấp bác bỏ tin đồn thất thiệt. Ngày cá tháng tư 2005, Global Press Syndicate còn chơi ác đến độ đăng rằng Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, với 165 phiếu thuận, 6 chống và 1 trắng, đã biểu quyết việc “đóng cửa” Internet! Lý do là người ta ngày càng không thể kiểm soát nổi thông tin làm có quá nhiều thông tin tào lao ảnh hưởng uy tín chính trị của không ít quốc gia thành viên Liên Hiệp Quốc. Internet cũng là phương tiện của bọn tội phạm với vô số vụ lừa đảo. “Internet đang trở thành kênh liên lạc của bọn khủng bố và tội phạm, giúp chúng theo đuổi mục tiêu xấu” – phát biểu chính thức của đại diện Mỹ. 6 nước phản đối xóa sổ Internet là Nigeria cùng 5 quốc gia Caribbe (vốn là thiên đường của hoạt động tài chính trực tuyến). Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên bỏ phiếu trắng khi đại diện Kim Son Fan kêu lên rằng “Internet là cái khỉ khô gì vậy, mấy cha? Mình chưa nghe à nghe!”. 
“Láo” không kém vụ trồng cây lấy spaghetti, ngày cá tháng tư 1982, tờ South China Morning Post (Hong Kong) loan tin rằng người ta đã tìm được giải pháp cho vấn đề thiếu nước kinh niên. Theo bổn báo, các nhà khoa học bây giờ tìm được cách lấy mây từ trên ngọn núi cao nhất Hong Kong bằng phương pháp… chích điện qua ăngten. Chính quyền Hong Kong đã vui mừng ủng hộ giải pháp này. Và mây cũng sẽ được kéo đến Hong Kong ngày càng nhiều bằng vệ tinh thời tiết đặt ở Ấn Độ. Còn nữa, chính quyền Hong Kong đã cấp tốc đặt mua xô đựng “nước mây” từ Hoa lục để phát cho bà con. Có điều nước lấy trực tiếp từ mây lại ở dạng “nước bột” trước khi nhiễu thành “nước ngọt”! Trong khi nhiều người gọi tới tấp đến đài phát thanh và tòa soạn South China Morning Post bày tỏ vui mừng, một bà nội trợ tỉnh táo hơn đã chỉ ra rằng giải pháp trên chẳng có gì hay bởi việc xây đường ống cho nước bột chắc chắn tốn bộn tiền so với nước thường(!)… 
11 năm sau vụ “smell-o-vision”, ngày cá tháng tư 1976, BBC Radion 2 lại tung ra nghiên cứu của nhà thiên văn học Patrick Moore, cho biết lúc 9g47 sáng hôm đó, người dân sẽ chứng kiến hiện tượng ngàn năm có một khi Diêm vương tinh đi sau Mộc tinh, gây ra một hiệu ứng trọng lực khiến lực hút Trái đất trở nên yếu hơn bình thường và thậm chí nổi như phi hành gia ngoài vũ trụ. Buồn cười ở chỗ nhiều người có tật bốc phét đã lập tức cho biết mình đúng là bồng bềnh trong không khí trong khoảng thời gian trên! Vào ngày cá tháng tư cuối cùng của thiên niên kỷ, BBC Radio 4 còn chơi khăm khi thông báo Quốc hội Anh quyết định đổi Quốc ca Anh sang Quốc thiều EU với những đoạn trích từ nhạc Beethove và từ nay bà con phải hát bằng tiếng Đức! Không chỉ người dân, thậm chí Thái tử Charles cũng bị sốc trước tin trên đến mức gọi điện đến Radio 4, yêu cầu cho xem mặt mũi bản phổ Quốc thiều EU!
Internet bị “đóng cửa” bà con ơi! 
Việc đóng cửa Internet sẽ được thực hiện tức thì ngay sau khi các đại sứ gửi e-mail thông báo về cho chính phủ họ. Bổn báo viết thêm, thị trường tài chính đã phản ứng cực nhanh trước tin trên. Giá cổ phiếu các công ty trực tuyến rớt xuống bằng không. Một số tỷ phú Internet đã tự kết liễu đời mình. Vài người khác tự nhiên mất tích không dấu vết. Trong khi đó, Microsoft tuyên bố mua tất cả các thiết bị và cáp quang từ những công ty mới gọi là Micro-Net. Ngoài ra, chủ tịch Bill Gates cũng loan báo vụ mua nguyên đảo Hawaii. Tất cả cư dân đều bị trục xuất!
Năm 1991, tờ London Times (Anh) loan tin Quốc hội Anh vừa chuẩn y kế hoạch cho phép Bộ giao thông giải tỏa căng thẳng kẹt xe khu vực xa lộ M25 (làn xe cầu vượt được thiết kế như vòng tròn) bằng cách cho tất cả tuyến xa lộ thuộc M25 từ nay được đi một chiều. Do vậy, vào ngày thứ hai-tư-sáu, lưu thông M25 đi theo chiều kim đồng hồ và chiều ngược lại thì đi vào ngày thứ ba-năm. Vào thứ bảy và chủ nhật, bà con đi như bình thường. Sáng hôm đó, Luân Đôn nhốn nháo như chợ vỡ. Người ta chửi ỏm tỏi qui định “ngu ngốc” của Bộ giao thông và yêu cầu bộ trưởng giao thông từ chức! Khổ thân ông bộ trưởng. Đương sự vô can bỗng nhiên trở thành nạn nhân… Ngày cá tháng tư 1993, tờ China Youth Daily đăng tin về một quyết định mới của chính phủ, cho phép các tiến sĩ từ nay được sinh hơn một con, nhằm giúp đất nước có một thế hệ mới đầy tố chất di truyền của trí tuệ ưu tú. Dù China Youth Daily chú dẫn nhỏ dưới báo rằng đó chỉ là trò đùa Cá tháng tư nhưng không biết vô tình hay hữu ý, tờ New Evening News (Hong Kong) và thậm chí hãng quốc tế AFP lại trích dẫn như là một thông tin thật, khiến gây hoang mang ít nhiều trong công chúng. Trong cùng năm, Đài phát thanh Đức Westdeutsche Rundfunk loan rằng chính quyền Cologne quyết định ban hành lệnh cấm những người tập chạy bộ ngang công viên thành phố không được chạy quá 6 dặm/giờ (khoảng 9,6km) để tránh ảnh hưởng bọn sóc đang trong mùa giao phối!... Thậm chí nhiều chuyên san khoa học uy tín cùng tham gia trò đùa cá tháng tư. Tháng 4.1998, chuyên san New Mexicans for Science and Reason đăng bài viết của nhà vật lý Mark Boslough, nói rằng chính quyền bang Alabama (Mỹ) đã thông qua dự luật, quyết định đổi giá trị hằng số pi (π) (3,14159) thành con số 3 chẵn! Bài báo ba xạo cho vui đã lập tức gây nhốn nháo cả cộng đồng khoa học thế giới!
Trò đùa của một ông giáo sư già
Ngày cá tháng tư 2005, tờ The Register đã khiến không ít chú “cá bé” bán tín bán nghi vụ hai tiểu thư của Tổng thống Bush tình nguyện qua phục vụ chiến trường Irag. Tác giả Thomas C. Greene viết rằng Jenna và Barbara Bush sẽ làm việc tại một đơn vị kỹ thuật – như “xác nhận” từ Bộ tư lệnh nguồn nhân lực không quân (AFHRC). Đã trải qua khóa huấn luyện cơ bản tại Trường đào tạo sĩ quan (Officer Training School – OST) ở căn cứ không quân Maxwell (bang Alabama), hai tiểu thư nhà Bush dự kiến được đào tạo nâng cao về kỹ thuật truyền thông tại Trường kỹ thuật thông tin trước khi biệt phái sang Irag. Thomas C. Greene còn “chế” ra cuộc phỏng vấn với những câu trả lời đầy khí thế nhà binh của hai đệ nhất tiểu thư!...
Cần nói thêm, một số quốc gia cũng có ngày nói dóc tương tự Ngày cá tháng tư. Ở các nước sử dụng ngôn ngữ Tây Ban Nha, người ta thường nói dóc và gạt bà con vào ngày 28.12. Tại Irag, người ta được phép chơi khăm nhau (đùa vô hại) vào ngày 3.4 (ngày thứ 13 trong lịch Ba Tư). Với văn hóa phương Tây, đến nay người ta vẫn còn nhiều tranh cãi chưa ngã ngũ quanh nguồn gốc Ngày cá tháng tư. Mà thậm chí cái nguồn gốc này cũng bị nghịch để gạt thiên hạ. Năm 1983, hãng tin AP cho biết họ đã mò ra được chính xác căn nguyên Ngày cá tháng tư. Theo AP, giáo sư sử học Joseph Boskin thuộc Đại học Boston thuật rằng, một trò nghịch tương tự (văn hóa cá tháng tư) đã ra đời tại La Mã, một khi anh hề cung đình dám “bố láo” rằng bọn hề như mình có thể cai trị đế quốc La Mã tốt hơn cả Hoàng đế Constantine. Vị hoàng đế không giận mà còn cho phép bọn hề chứng minh lời nói, khi ấn định một ngày trong năm (1.4) một anh hề hay kẻ ngốc nào đó được thay vua cai trị vương quốc. Trong năm đầu tiên, Constantine chỉ định anh hề Kugel làm vua thay mình. Thế là Ngày cá tháng tư ra đời. Vô số hãng tin và tờ báo khắp thế giới đã lập tức đăng lại thông tin AP. Chẳng ai biết rằng chính AP cũng đã bị gạt: Tay phóng viên AP đâu biết vị giáo sư già ham nghịch Joseph Boskin hì hì thú thật. Đại học Boston phải thông báo xin lỗi và tất nhiên loạt hãng tin-tờ báo đăng lại AP cũng phải “nay cho phép bổn báo nói lại cho rõ”!
17/10/2016 , Lê Thảo Chi – Kiến thức ngày nay – Năm 2008

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *